Psychobiotics ทำไมจุลินทรีย์ในลำไส้ ถึงส่งผลต่ออารมณ์

จะเป็นยังไง ถ้าจุลินทรีย์ในลำไส้ กลายมาเป็นตัวช่วยดูแลใจของคนยุคใหม่? ทุกวันนี้หลายคนทำงานหนัก ประชุมติดกัน เดดไลน์ไล่หลัง แทบไม่มีเวลาพักผ่อน จนเกิดความรู้สึกว่า “ไม่ได้ป่วย…แต่ก็ไม่ได้สบายดี” เหนื่อยล้า เครียดง่าย อารมณ์แปรปรวน นอนหลับไม่สนิท ล้าทั้งร่างกายและสมองโดยไม่รู้ตัว ท่ามกลางไลฟ์สไตล์เร่งรีบ แนวคิดเรื่อง Psychobiotics จึงเริ่มถูกพูดถึงมากขึ้น



Psychobiotics จุลินทรีย์ที่ช่วยดูแลใจผ่านลำไส้ลำไส้ไม่ใช่แค่เรื่องการขับถ่าย แต่คือสมองที่สอง ร่างกายเรามีระบบที่เรียก Gut-Brain Axis หรือแกนลำไส้กับสมอง ซึ่งเป็นแกนสื่อสารสองทางระหว่างลำไส้กับสมองผ่านเส้นประสาท ฮอร์โมน ระบบภูมิคุ้มกัน และสารสื่อประสาท

รู้มั้ย 90% ของสารเซโรโทนิน (สารแห่งความสุข) ถูกผลิตในลำไส้ ไม่ใช่สมอง และจุลินทรีย์บางสายพันธุ์สามารถมีบทบาทในการกระตุ้นการสร้างสารสื่อประสาท เช่น GABA หรือโดพามีน ที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ ความผ่อนคลาย และแรงจูงใจ

เมื่อจุลินทรีย์ในลำไส้เสียสมดุล จากความเครียด การนอนน้อย อาหารแปรรูป หรือการใช้ชีวิตที่เร่งรีบ การสื่อสารระหว่างลำไส้กับสมองก็อาจถูกรบกวน ส่งผลต่ออารมณ์โดยไม่รู้ตัว
นี่เลยเป็นจุดที่แนวคิด Psychobiotics เข้ามามีบทบาท

Psychobiotics คือโพรไบโอติก (จุลินทรีย์มีชีวิตที่ให้ประโยชน์) หรือพรีไบโอติก (ใยอาหารที่เป็นอาหารของจุลินทรีย์ดี) ที่มีงานวิจัยสนับสนุนว่าอาจช่วยส่งผลเชิงบวกต่อสุขภาพจิต เช่น ลดความเครียด ลดอาการวิตกกังวล หรือช่วยปรับสมดุลอารมณ์ งานวิจัยบางส่วนพบว่า การรับประทานโปรไบโอติกต่อเนื่อง 4–8 สัปดาห์ อาจช่วยลดระดับฮอร์โมนความเครียด (cortisol) ได้

เราจะเริ่มดูแลตัวเองยังไงได้บ้าง?

• ปรับพื้นฐานของลำไส้ เพิ่มใยอาหาร เช่น ผักหลากสี, ผลไม้ไม่หวานจัด, ธัญพืชไม่ขัดสี, ถั่วต่าง ๆ
• ลดอาหารแปรรูป น้ำตาล และแอลกอฮอล์
• ดื่มน้ำให้พอ ไฟเบอร์จะเริ่มทำงานได้ดีเมื่อมีน้ำเพียงพอ
• เลือกสายพันธุ์ให้ตรงเป้าหมาย  ไม่ใช่แค่จำนวน สายพันธุ์ที่มีการวิจัยว่าส่งผลต่ออารมณ์  คือ L. rhamnosus, L. helveticus, B. longum
• อย่ามองข้ามการนอนและความเครียด เพราะความเครียดเรื้อรังสามารถเปลี่ยนองค์ประกอบจุลินทรีย์ในลำไส้ได้โดยตรง แม้แต่นอนน้อยเพียงไม่กี่คืน ก็อาจทำให้สมดุลแบคทีเรียเปลี่ยนไป

Psychobiotics ไม่ใช่วิธีรักษาโรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวล และไม่สามารถทดแทนการรักษาทางการแพทย์ได้ ผู้ที่มีโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานโพรไบโอติกเสริม ท้ายที่สุด การดูแลลำไส้ไม่ใช่แค่เรื่องการขับถ่าย แต่คือการสร้าง “สุขภาพภายใน” ที่เอื้อต่อสมดุลทั้งกายและใจ สำหรับคนทำงานที่ต้องใช้พลังทั้งสมองและอารมณ์ทุกวัน บางทีการเริ่มต้นดูแลลำไส้ อาจเป็นก้าวเล็ก ๆ ที่ช่วยให้ใจนิ่งขึ้นมากกว่าที่คิด