Microaggressions อย่าสนุกปาก จนเผลอทำร้าย(ใจ)คนอื่น

คำพูดที่หลุดออกจากปากแค่เพียงประโยคเดียว เหมือนจะไม่มีอะไร แต่เมื่อได้ยินซ้ำๆ คำพูดที่คนพูดไม่ทันได้คิดอะไร แต่คำพูดนั้นอาจฝังในใจคนฟังไปอีกนาน



Microaggressions คือ ? Microaggressions คือคำพูด การกระทำ พฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ที่แสดงออกถึงอคติ (bias) การเหมารวม หรือการลดทอนคุณค่าของบุคคลหรือกลุ่มคน แม้ว่าผู้กระทำอาจไม่ได้ตั้งใจหรือไม่รู้ตัวก็ตาม 

ในพจนานุกรมของ American Psychological Association (APA) ได้นิยามคำนี้ไว้ว่า ‘การแสดงออกทางคำพูด การกระทำ หรือสภาพแวดล้อมที่เกิดขึ้นบ่อยในชีวิตประจำวัน ซึ่งสื่อสารทัศนคติหรือความเชื่อเชิงลบต่อบุคคลที่ถูกมองว่าแตกต่าง’

‘อคติ’ จุดเริ่มต้นที่ซ่อนอยู่ ส่วนใหญ่แล้ว มักเกิดจากสิ่งที่เรียกว่า Implicit Bias หรือ อคติที่ซ่อนอยู่ในจิตใต้สำนึก คนพูดอาจจะไม่ทันได้คิด หรือคิดว่าตัวเองไม่ได้เหยียดหรือรังเกียจใคร แต่ยังมีภาพจำหรือความเชื่อบางอย่างฝังอยู่โดยไม่รู้ตัว โดยความเชื่อเหล่านั้นจะสะท้อนออกมาผ่านคำพูดหรือพฤติกรรม จนกลายเป็น Microaggressions ได้

Microaggressions ที่มีมากกว่าหนึ่ง Dr. Derald Wing Sue นักจิตวิทยาและศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาการให้คำปรึกษา เป็นผู้เชี่ยวชาญระดับโลกในด้านจิตวิทยาพหุวัฒนธรรม (Multicultural Psychology) และเป็นผู้พัฒนา ทฤษฎี Microaggressions โดยเขาได้ศึกษาและแบ่งประเภทของการกระทำหรือคำพูดเล็กๆ น้อยๆ ที่บั่นทอนจิตใจกลุ่มผู้ถูกเลือกปฏิบัติ เช่น คนผิวสี เพศทางเลือก หรือชนกลุ่มน้อย ซึ่งมักเกิดขึ้นโดยที่ผู้กระทำไมไ่ด้ตั้งใจและคิดว่าเป็นคำชมด้วยซ้ำ เช่น การทักชาวต่างชาติว่า ‘คุณพูดภาษาอังกฤษเก่งมาก’ ซึ่งแฝงนัยยะว่าพวกเขาเป็นคนแปลกหน้าในประเทศนั้นๆ โดยเขาได้แบ่งประเภทของ Microaggression ออกเป็น

• Microinsults > การพูดหรือแสดงออกที่ดูเหมือนไ่ม่มีอะไร แต่แฝงไปด้วยการดูถูกหรือเหมารวม ที่ฟังเผินๆ อาจเหมือนคำชม เช่น ‘ผู้หญิงคนนี้เก่งจัง’ ‘คนนี้พูดอังกฤษเก่งมากเลย’ แต่ลึกๆ สื่อว่าปกติคนกลุ่มนี้ไม่น่าจะเก่งเรื่องนี้  
• Microinvalidations > การปฏิเสธหรือทำให้ประสบการณ์ของอีกฝ่ายดูไม่มีความหมาย เช่น ‘คิดมากไปหรือเปล่า’ หรือ ‘ทุกคนก็โดนเหมือนกัน’ แม้ว่าคนพูดอาจจะต้องการปลอบใจ แต่นั่นอาจทำให้คนฟังรู้สึกว่า ‘ประสบการณ์ของฉันถูกปฏิเสธ’
• Microassaults > การแสดงอคติหรือการเลือกปฏิบัติที่ชัดเจนกว่า เช่น การใช้คำล้อเลียนเกี่ยวกับเพศ เชื้อชาติ หรือการเล่าเรื่องตลกที่เหยียดกลุ่มใดกลุ่มนึง ที่มักจะตามมาด้วยประโยคปิดท้ายว่า ‘ล้อเล่นเฉยๆ’

เพราะบาดแผลอาจฝังลึกสุดใจไปแสนนาน เมื่อการกระทำ Microaggressions กระทบต่อความรู้สึกใน 3 เรื่องหลักๆ คือ ความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่ง (Belonging) คนที่โดนกระทำจะรู้สึกว่าแปลกแยก หรือเรื่องคุณค่าในตัวเอง (Self-worth) เพราะถูกเหมารวมหรือตัดสินซ้ำๆ จนทำให้คนนั้นเริ่มรู้สึกสงสัยและตั้งคำถามในความสามารถของตัวเอง ว่าตัวเองอาจจะดีไม่พอ และสุดท้ายเมื่อเรื่องนี้กระทบต่อความปลอดภัยทางจิตใจ (Psychological Safety) จะทำให้คนนั้นไม่กล้าที่จะแสดงความคิดเห็น เสนอไอเดีย หรือแม้แต่แสดงตัวคนที่แท้จริงออกมา


สรุป! Microaggressions คือคำพูด การกระทำ หรือพฤติกรรมที่ดูเหมือนจะเล็กน้อย แต่กลับแฝงไปด้วยอคติ การเหมารวม หรือการลดทอนคุณค่าของผู้อื่น โดยคนที่กระทำอาจจะไม่ตั้งใจหรือไม่รู้ตัว ซึ่งผลกระทบสำคัญไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว แต่เป็นการสะสมซ้ำๆ จนทำให้ผู้ถูกกระทำรู้สึกว่า ‘ไม่ถูกยอมรับ’ ‘ลดทอนคุณค่า’ หรือ ‘ไม่เป็นส่วนหนึ่ง’ ของสังคม